Μενού    Οδηγίες υποβολής    Στήλες    Αρχεία    Βιβλιομεζέδες    Σύνδεσμοι    Η οικοδέσποινα    Επικοινωνία       

 

 

 

 

Χαϊκού

Μαρία Παπαμαργαρίτη

 

 

 

...το λίγο που το καθιστά περισσότερο...

Θεώρημα: Η ομορφιά κρύβεται στην απλότητα

Απόδειξη: ...το λίγο που το καθιστά περισσότερο...

 

Άδειες καρέκλες                                                           Ευχαριστώ

Τ αγάλματα γύρισαν                                                   για την τελευταία μέρα

Στ άλλο μουσείο                                                       του Σωκράτη

               Γ. Σεφέρης                                                               Pablo Neruda

 

Η παλιά γέφυρα

ένας βάτραχος πηδά

ήχος του νερού

          Ματσούο Μπασό

 

Το ανωτέρω απόσπασμα φράσης του Ελληνιστή Άγγλου ποιητή Robert Browning (1812-1889) κρίθηκε από πλευράς μου κατάλληλο ως τίτλος κειμένου συγκέντρωσης στοχασμών σχετικά με το Χαϊκού και την τέχνη του.

Γιατί το Χαϊκού ή Χάικου με μία πρώτη ματιά είναι όντως πολύ λίγο σε έκταση και ποικιλία λέξεων σε σχέση πάντα με άλλα ποιήματα. Και όμως είναι ένα λίγο το οποίο όταν το διαβάζεις σε οδηγεί αυτομάτως σε μία δεύτερη ανάγνωσή του. Είναι θαρρείς η δεύτερη ανάγνωση μια προσπάθεια συνειδητοποίησης του θαύματος του νοήματος και της αίσθησης που κρύβεται σε αυτό το λίγο, μιας αίσθησης και μιας εικονοπλαστικής δύναμης απαράμιλλης ομορφιάς που μεταβάλλει το φαινομενικά λίγο σε πολύ΄, ίσως και περισσότερο από όσο μια ψυχή αναγνώστη/ακροατή είναι προετοιμασμένη να θεαθεί.

Ο ποιητής ποιεί, δημιουργεί...δημιουργεί εικόνες που ξυπνούν αναμνήσεις ξεχασμένες ή σκουριασμένες στο σεντούκι της λήθης, αυτής της κακιάς μάγισσας που τρέφεται με του χρόνου τη σάρκα και του μυαλού την αυστηρή, ορθολογική σκέψη. Περιπλανιέται στους λαβυρίνθους της ψυχής μας και φωτίζει την περιπλοκότητά της. Διαλύει τους ιστούς που οι αράχνες των φόβων μας πλέκουν, σπάει τα δεσμά μας και μάς δανείζει όχι δανεικά μα ιδανικά φτερά για να απογειωθούμε, να πετάξουμε ψηλά.

Υπάρχει ζύγι στην τέχνη του ποιητή; Και αν ναι ποιο είναι; Είναι ίσως τελικά η αίσθηση που αποκομίζει ο δέκτης. Αυτή και μόνο. Πολλοί οι κανόνες και άλλες τόσες οι οδηγίες για το τι είναι αυτό που κάνει ένα σύνολο λέξεων ποίημα. Έχει ειπωθεί ότι ποίηση χωρίς κανόνες είναι σαν αγώνα τένις χωρίς δίχτυ. Πολλές οι σχολές της ποίησης με βάση την τεχνοτροπία, την εποχή, τους εκπροσώπους κάθε ρεύματος και ιδεολογίας. Ποικίλλουν οι παρτίδες τένις που στήνονται λοιπόν μα αυτά αφορούν κυρίως τους θεωρητικούς μελετητές της λογοτεχνίας, τους κριτικούς, τους ιστορικούς. Γιατί στο αυτί του απλού ανθρώπου που βυθίζεται στην μουνταμάρα και ρουτίνα της καθημερινότητάς του οι κανόνες και οι νομοτέλειες που διατυπώνονται στο χώρο της ιστορίας της λογοτεχνίας δεν του λένε τίποτα. Γνώσεις μόνο αποτελούν χωρίς όμως να ξαλαφρώνουν την ψυχή του. Η αίσθηση που ο ίδιος θα αποκομίσει διαβάζοντας ή ακούγοντας το στίχο/τους στίχους, αυτή πάντα θα παραμένει αδέκαστος και αλάνθαστος κριτής της ομορφιάς του ποιήματος.

Είναι αυτό που αποζητούσε και ο δικός μας Σεφέρης θέλω να μιλήσω απλά, να μου δοθεί ετούτη η χάρη... που κρύβει το μυστικό της ομορφιάς της απλότητας.

Το Χαϊκού λοιπόν αν με ρωτήσει κάποιος, είναι για μένα η απόδειξη της θεωρίας της απλότητας. Είναι το λίγο που τόσο απλά μέσα από την απλή του μορφή αναδεικνύει το μεγαλείο το πολύπλοκο της ανερμήνευτης ομορφιάς. Της ομορφιάς αυτής που σε καθηλώνει με μία μόνο λέξη, με μία μόνο ηχώ, με έναν ήχο, με την εικόνα ή με το απόσπασμα της εικόνας.

Γεννημένο στην Ιαπωνία το 15ο και 16ο αιώνα από τους ποιητές Μοριτάκε, Σόκαν και Τεϊτόκου, γνωρίζοντας ιδιαίτερη ακμή τον 17ο αιώνα με τον εκπρόσωπό του Μπασό, γρήγορα εξαπλώθηκε παγκοσμίως μεταφέροντας την ιδεολογική βάση των ιαπωνικών τεχνών, την πρακτική Ζεν: η ομορφιά ισούται με την αφαίρεση τη λιτότητα, τη γαλήνη και την περισυλλογή. Η γοητεία του χαϊκού λοιπόν έγκειται σε αυτήν την τόσο κλειστή και παραδοσιακή του φόρμα.

Σε κάθε χαϊκού υπάρχει μια ένδειξη της εποχής στην οποία εντάσσεται η εικόνα που εκφράζει. Η φύση είναι το μεταφορικό μέσο στο οποίο επιβιβάζονται τα συναισθήματα του ποιητή. Η εικόνα της βροχής, ενός σύννεφου, ενός λουλουδιού που ανθίζει, του χιονιού που πέφτει, της πάχνης που τυλίγει απαλά τα φύλλα, της πρωινής δροσοσταλιάς, του καυτού ήλιου, του σύννεφου, της λίμνης στης οποίας τα νερά καθρεφτίζεται μία μορφή, είναι τα πινέλα με τα οποία ο ποιητής χρωματίζει, απεικονίζει τα συναισθήματά του.

Ως ποιητικό είδος διέπεται από τον αυστηρό κανόνα της μορφής των 3 στίχων συνολικά 17 συλλαβών οι οποίες μοιράζονται σε 5 στον πρώτο στίχο, 7 στο δεύτερο και 5 στον τρίτο. Στην πάροδο του χρόνου οι κανόνες μεταλλάχτηκαν ανάλογα με τους εκπροσώπους εραστές του χαϊκού έτσι όπως εμφανίστηκαν. Μα τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μία ευρύτερη τάση επιστροφής στην αρχική αυστηρότητα του ύφους και των κανόνων του.

Στην Ελλάδα τα πρώτα θεωρητικά κείμενα για την ιαπωνική ποίηση εμφανίζονται αρχές του 20ου αιώνα. Αξιόλογοι οι εκπρόσωποί του στον Ελλαδικό χώρο και αρκετοί οι δημιουργοί που αφέθηκαν στην πρόκληση να δοκιμαστούν με την τέχνη του Χαϊκού. Το 1940 ο Γ. Σεφέρης περιλαμβάνει στην ποιητική του συλλογή Τετράδιο Γυμνασμάτων με τον τίτλο Δεκαέξι Χαϊκού ποιήματα επηρεασμένα από αυτό το είδος.

Το γαϊτανάκι των στοχασμών μου εδώ κάπου σταματά για να δώσει χώρο και σε άλλους στοχασμούς να ανοίξουν τα χέρια και να ενωθούν μαζί του σε αυτό το όμορφο ταξίδι της γνώσης, της εμπειρίας και των βιωμάτων που τα ερεθίσματα της τέχνης απλόχερα μάς χαρίζουν...

Και το σημείο συνάντησης με τους στοχασμούς των συνταξιδευτών μου αφήνω να αυτοοριοθετηθεί από τα ίδια τα χαϊκού έτσι όπως μένουν πιο έντονα στων ματιών μας το πέρασμα...

 


 

  

Μαρία Παπαμαργαρίτη:

 

Η Μαρία Παπαμαργαρίτη γεννήθηκε το 1974 στην Πάτρα. Σπούδασε φιλολογία και εργάζεται στο χώρο της εκπαίδευσης. Αγαπημένη της ασχολία να μοιράζεται την εμπειρία και τις απορρέουσες σκέψεις της από τα βιβλία που διαβάζει με τους συνταξιδιώτες της σε αυτό που ανακαλύπτουν ότι είναι η ζωή. Πιστεύει ότι η λογοτεχνία μιλάει κατ ιδίαν στον καθένα και αποτελεί τη μόνη προσωπική μας περιουσία που ποτέ δε χάνεται. Αγαπημένη της ρήση αντί να καταριέσαι το σκοτάδι, άναψε ένα φως. Ασχολείται με τη συγγραφή, τη μετάφραση και επιμέλεια κειμένων και είναι μόνιμος συνεργάτης της εβδομαδιαίας free-press εφημερίδας 'Τέταρτο'. Έχει συμμετάσχει σε λογοτεχνικούς διαγωνισμούς και έχουν εκδοθεί ως τώρα το βιβλίο της Χαρούμενες Διακοπές με Αγγλικά (Πατάκης, 2008) και The garden of happiness (European Book Tales , 2010). 

 
copyright 2009-2011, Λος Άντζελες
Λογοτεχνικό Μπιστρό της Στέλλας