Μενού    Οδηγίες υποβολής    Αρχεία    Βιβλιομεζέδες    Σύνδεσμοι    Φωτο-γράφοντας   Η οικοδέσποινα    Μαγειρεύοντας...    Επικοινωνία     

 

 

 

 

Ένα Αφιέρωμα στην Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης

                         Δεν υπάρχει τέχνη χωρίς ποίηση Ντελακρουά

 

 

                 Ο ποιητής, από την ανυποληψία στο θαύμα

                                     Χαράλαμπος Γιαννακόπουλος

 

Η ποίηση δεν είναι παρά ένα μόνο από τα ποικίλα μέσα και τις ευφάνταστες τεχνικές που στους αιώνες έχει μετέλθει ο άνθρωπος για να πολιορκήσει το ακατανόητο και να αντέξει το πραγματικό, για να ερμηνεύσει το άρρητο και να γοητεύσει τον πλησίον του, είναι ωστόσο αυτή που έχει δεχθεί τον μεγαλύτερο ίσως όγκο κατηγοριών και εχθρικών πυρών πολύ μεγαλύτερο απ ό,τι η ζωγραφική και η μουσική, φερ ειπείν, ή η γλυπτική και η φιλοσοφία, το ποδόσφαιρο και το θέατρο, το μυθιστόρημα και η οινοποσία. Και μπορεί η πιο παλιά απαγόρευση εναντίον της ποίησης, όπως τη διαβάζουμε στην Οδύσσεια, να μοιάζει μάλλον με εγκώμιο για τη δύναμη του ποιητή παρά με απαγόρευση: ετούτο μόνον το τραγούδι μην το συνεχίσεις θλιβερό κι αβάσταχτο, σπαράζει την καρδιά μου μες στα στήθη, οι επόμενοι ωστόσο αιώνες σπανίως ήταν τόσο διακριτικοί όσο η θλιμμένη βασίλισσα Πηνελόπη. 

 

Για να φτάσουμε στον 21ο αιώνα όπου η θέση της ποίησης μοιάζει πια εξαιρετικά επισφαλής και αμφίβολη. Σε μια κοινωνία, στην οποία κάθε πράγμα και κάθε πρόσωπο, ενδεχομένως, αποτιμάται με το χρήμα, κάθε δραστηριότητα με τη χρησιμότητά της και κάθε προσήλωση πνίγεται στον ρηχό πολιτισμό της ευκολίας, οι ποιητές δεν μπορεί παρά να νιώθουν, στην καλύτερη περίπτωση, αόρατοι. Γιατί από εκεί προέρχεται σήμερα η πραγματική και η μόνη απειλή εναντίον της ποίησης. Κανένα πια καθεστώς δεν καταδιώκει τους ποιητές, καμία εκκλησία και κανένα δικαστήριο δεν απαγορεύει στα σοβαρά την ποίηση και κανένας θίασος ή γελοιογράφος δεν σατιρίζει τους πρωτοπόρους και τους αιθεροβάμονες δημιουργούς. Η πλήρης ανυποληψία αποτελεί το πεπρωμένο του ποιητή της εποχής μας, αν θέλει να είναι μόνο ποιητής, αν δεν μπορεί παρά να είναι μόνο ποιητής και δεν δεχθεί να προσχωρήσει στο τσίρκο, όπως το έθεσε κάποτε ένας απ αυτούς.

 

Γιατί ο ποιητής ζει σήμερα και δημιουργεί σε έναν περίκλειστο και περιορισμένο χώρο, μια λειψή κοινότητα συναδέλφων στην οποία επικρατεί η ανασφάλεια, οι διαγκωνισμοί και το συντεχνιακό πνεύμα. Διατηρεί (παρόλη την παραπειστική εντύπωση που κατορθώνει να δίνει σε ορισμένες περιπτώσεις) ελάχιστες πραγματικές φιλοδοξίες και ψευδαισθήσεις τόσο για τη δύναμη των στίχων του όσο και για τον ρόλο που θα μπορούσε να διαδραματίσει στην κοινωνία ή που θα μπορούσε να του αναγνωριστεί από τον δήμο περιορίζεται, αυτοβούλως, και ευχαριστιέται με τον έπαινο μόνο των σοφιστών, όπως αυτός διατυπώνεται στα εβδομαδιαία έντυπα, και δεν τολμάει πια να επικαλεστεί στα σοβαρά την ετυμηγορία του χρόνου. Περιφέρει αυτάρεσκα την ανυποληψία του στον μικρόκοσμο των ποιητικών αναγνώσεων και των λογοτεχνικών εκδηλώσεων, μα κανέναν δεν μπορεί να ξεγελάσει: έχει απωλέσει οριστικά τη γοητεία που ανέκαθεν ασκούσε, όταν ακόμη και περιφρονημένος ή και διωκόμενος τολμούσε να εκδικείται την πραγματικότητα και να νομοθετεί χάριν του μέλλοντος.

 

Σ έναν κόσμο διαρκούς επιτάχυνσης στον οποίο η πλειοψηφία των ανθρώπων έχει χάσει πια την ικανότητα και την επιθυμία να αντιλαμβάνεται την ποίηση της καθημερινότητας, η γραπτή ποίηση αδυνατεί να υπάρξει (να συναντηθεί, δηλαδή, με όσους την έχουν ανάγκη) έξω από τον προστατευμένο μικρόκοσμο των ποιητικών εκδηλώσεων. Σ έναν κόσμο όπου ελάχιστοι άνθρωποι πια μπορούν να αναγνωρίσουν, να αναζητήσουν ή και να επιθυμήσουν το θαύμα μιας απρόσμενης συνάντησης, μιας ανιδιοτελούς χειρονομίας, ενός χειμερινού τριαντάφυλλου ή ενός βροχερού απογεύματος ο ποιητής κύριοι περισσεύει!, καθώς το διατύπωσε, καίρια αλλά και διφορούμενα, ο Νίκος Καρούζος. 

 

Και όμως είναι σε αυτόν τον κόσμο που έχει την περισσότερη δουλειά ο ποιητής και, αν πιστέψουμε τον Οκτάβιο Πας, είναι σε αυτόν ακριβώς τον κόσμο που η ποίηση έχει, ενδεχομένως, το συγκριτικό πλεονέκτημα έναντι των άλλων τεχνών, γιατί είναι αυτή που λιγότερο απ όλες απορροφήθηκε από τη χρηματιστική αγορά και λιγότερο απ όλες μετατράπηκε σε καταναλωτικό αγαθό (αν αναλογιστούμε, φερ ειπείν, το μυθιστόρημα, τη ζωγραφική ή τη μουσική). Και γι αυτό δεν είναι αβάσιμη η πρόβλεψη πως στο λυκόφως του ανθρώπινου πολιτισμού, με όποια μορφή κι αν αυτό επέλθει, θα είναι η ποίηση που θα αρθρώσει την τελευταία λέξη ή τον τελευταίο λυγμό, όπως προέβλεψε κάποτε ένας ποιητής παρά και την αντίθετη απαισιόδοξη πεποίθηση του Τζορτζ Στάινερ πως αυτός ο κόσμος δεν θα τελειώσει ούτε μ ένα βρόντο ούτε μ ένα λυγμό, αλλά μ έναν τίτλο εφημερίδας, μ ένα σλόγκαν, μ ένα μυθιστόρημα της πεντάρας πιο χοντρό και από κέδρο του Λιβάνου.

 

Εν τω μεταξύ, μέχρι το τέλος του κόσμου ή το τέλος της ανάγνωσης να φτάσει, ο ποιητής, εν μέσω οκτάστηλων τίτλων και ογκωδών μυθιστορημάτων, δεν έχει να κάνει τίποτε άλλο παρά να περιμένει να περιμένει την ποίηση να εμφανιστεί στις αισθήσεις του, στα όνειρά του ή στη διάνοιά του και, ταυτόχρονα, να κρατάει σημειώσεις των ευρημάτων του και της αναμονής του αφού αυτή ακριβώς είναι η δουλειά του ποιητή. Η ποίηση δεν έχει άλλο σκοπό απ το να αποκαλύπτει και να προσφέρει στον άνθρωπο τη ζωή πλήρη, να εντείνει την ικανότητά του ν αντιλαμβάνεται την πραγματικότητα και την εμπειρία, να δίνει στη στιγμή όση διάρκεια απαιτείται προκειμένου να φωτιστεί η ποίηση που κρύβεται μέσα στα δευτερόλεπτα. Αυτή ακριβώς είναι η ικανότητα που έχει ο ποιητής: διακρίνει μέσα στο κοινότοπο και στο καθημερινό το θαύμα και το κάνει ορατό και για τους άλλους. Ο έρωτας, όσο καιρό διαρκεί και όσο καταφέρνει να ανανεώνεται, κάνει το ίδιο για τους ερωτευμένους μια απροσδόκητη χειρονομία, μια ριπή του ανέμου, μια τυχαία συνάντηση, ένας ψίθυρος επίσης. Μα ο ποιητής είναι ο συνειδητός και έλλογος και παράφορος διασαλευτής της τάξης και της ησυχίας δεν αρκείται να τακτοποιεί την εμπειρία, να ερμηνεύει το ορατό, να αναπαριστά το υπαρκτό, να μεσολαβεί μεταξύ ανθρώπου και πραγματικότητας. Επιδίωξή του είναι να οδηγήσει τη ζωή προς την κατεύθυνση του αινίγματος, να εγκαταστήσει το αίνιγμα και το θαύμα στην καθημερινότητα και να αφήσει τη λάμψη τους να καταυγάσει τη ζωή των ανθρώπων.

 

Δουλειά του ποιητή είναι να βρίσκει μέσα στο κάθε πράγμα και μέσα στο κάθε πρόσωπο και μέσα στην κάθε δραστηριότητα την ποίηση και, με μια ευγενική και αφιλοκερδή και αναπάντεχη χειρονομία, να τη μετατρέπει σε ποίημα για να τη χαρίσει στους ανθρώπους. Είναι ο μόνος τρόπος γιατί οι άνθρωποι, ας μην ξεγελιόμαστε άλλο, διψάνε για ποίηση (αλλιώς, τι μπορεί να σημαίνει εκείνο το βλέμμα τους, όταν το παίρνουν από τη φωτισμένη οθόνη της τηλεόρασης και το βυθίζουν στη σκοτεινή όψη του παρόντος τους). Γιατί οι άνθρωποι, ας μη το κρύβουμε, διψάμε για ουρανό (γι αυτό όλοι τρέχουμε στον μικρό άσπρο άγγελο που μοιράζει κομμάτια γνήσιο ουρανό και λίγοι μόνο πλησιάζουν το παιδάκι που μοιράζει ψωμί). Γιατί οι άνθρωποι διψάνε για την πραγματική τους ζωή και μόνο το βλέμμα του ποιητή μπορεί να βρει, να πολλαπλασιάσει και να μοιράσει αυτή τη ζωή που, αν και βρίσκεται παντού γύρω μας, αγαπάει ωστόσο να κρύβεται. Ποιητής, λέει ο Ελυάρ, είναι περισσότερο αυτός που εμπνέει παρά αυτός που εμπνέεται.  

 

 

 

ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΗΜΕΡΑ ΠΟΥ ΦΕΥΓΕΙ

Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα

Μεταφρ. Γιάννης Σουλιώτης 

 

Ημέρα.. με σκοτώνει

Να σ' αφήσω να φύγεις!

Φεύγεις γεμάτη από μένα

Και ξανάρχεσαι χωρίς

Να με γνωρίζεις

Δεν μπορώ

Ν' αφήσω στο στήθος σου

Τις πιθανές πραγματικότητες

Των απίθανων λεπτών!

 

Όταν το βράδυ ένας Περσέας

Λιμάρει τις αλυσίδες του

Εσύ φεύγεις στα βουνά

Πληγώνοντας τα πόδια

Τίποτα δε σε γοητεύει

Ούτε η σάρκα μου

ούτε  τα δάκρυά μου

ούτε τα ποτάμια που πάνω τους

ξεχνάς τη κούραση σου.

 

Απ' την Ανατολή στη Δύση

Κουβαλώντας τη σφαιρική  σου φωτιά

Τη μεγάλη σου φωτιά

Που τη ψυχή μου κρατάει

πάντα πυρωμένη,

 

Απ' την Ανατολή στη Δύση

Με σκοτώνει να μη μπορώ

Να σε φέρω μαζί με τα πουλιά σου

Και τα αέρινα μπράτσα σου!  

 

 

Η ΚΕΡΑΣΙΑ

Γιάννης Σουλιώτης

 

Σε είδα  στο Κιότο βράδυ Παρασκευής. ξημερώματα Σαββάτου

κάτω από μιαν ανθισμένη κερασιά να μιλάς με τον Μισσίμα

ντυμένο με στρατιωτική στολή και μιαν  άσπρη κορδέλα

στο κεφάλι

Μάης ήταν.

Μήπως δεν ήταν Άνοιξη.

Είπα. μιαν ανθισμένη κερασιά.μα δεν θυμάμαι αν ήταν έτσι

Έχει σημασία που δεν έπεφταν πέταλα στους ώμους σου κι αν δεν ήταν Μάης..

Αν εκείνος που μίλαγες με το ξυρισμένο κεφάλι δεν ήταν ο Μισσίμα

Μ' αφήνουν αδιάφορο οι λεπτομέρειες

Αυτό που με νοιάζει

είσαι εσύ

Μόνον εσύ

Όχι

Ούτε εσύ

αλλά το βράδυ που τέλειωνε κι η μέρα που άρχιζε στα κλαριά της κερασιάς να σκίζεις με του πατέρα σου το σπαθί την κοιλιά και να πέφτεις μπρούμυτα κάτω

Ο Μισσίμα ήταν.

Εσύ.

Τι σημασία έχει!..

 

Το σεπούκου και το αίμα που κύλαγε από την κερασιά  μου είναι αρκετό

 

Απρίλης ήταν.

Και δεν το κατάλαβα

Μύριζε τόσο βαριά η κερασιά

 

 

 

ΧΩΡΙΣΜΟΣ

Λίτσα Παναγοπούλου

Απλά,

δε γινόταν

να μην είμαι

το μοναδικό πουλί

στα κλαδιά σου.

 

Βόρεια χώρα

Μαρία Κυριακίδου

 

Πίσω από χαραμάδες ήλιου,

συμφιλιώθηκα με μέλη στέρεα.

Απότομα έγειρα στο πλάι και το μέλι

κύλησε στ αυλάκια της χημείας.

 

Άνοιξη μες στο Γενάρη αυτή

η γενναία ευχέρεια του σώματος.

Σύννεφα τρεχαντήρια

κι ένα κενό αέρα που ταράζει ακόμα.

 

Η ανταπόκριση δεν τελειώνει

με το τέρμα μιας πτήσης. Transit.

Θα επιστρέφεις πάλι με προσδοκίες

καλοκαιρινές, τις δωρικές σου προδιαγραφές.

 

Θα είναι από χώμα κι εύπιστη αυτή η αναμονή.

Υπόσχεση: καμία πια αφορμή για ερήμωση.

 

 

 

Πλάνο

Άννα Παυλίδου  

 

Οι δυο τους σ ένα πελώριο μαύρο αυτοκίνητο που κυλάει μαλακά στη νύχτα                                                                                      

Φτερά αγγέλων στις μυγδαλιές του Φλεβάρη

Κρύβουν το παρελθόν και επιστρέφουν το μέλλον                                                                                              

Το γέλιο μαθαίνει ξένες γλώσσες στ αηδόνι                                                                                                 δευτερόλεπτα  πριν τη μετωπική σύγκρουση με τη στιγμή 

Εκείνος βλέπει όνειρα ευθανασίας                                                                                                                             

Εκείνη βγαίνει βόλτα στον ύπνο του                                                                                                              -- και γιατρεύεται.

Cut

 

 

Συνέχεια

copyright 2009-2011, Λος Άντζελες
Λογοτεχνικό Μπιστρό της Στέλλας