Μενού    Συνεργασίες    Στήλες    Αρχεία    Βιβλιομεζέδες    E-store    Η οικοδέσποινα    Επικοινωνία       

Βιβλιομεζέδες

Διαβάσαμε...

Χάρτινες Ζωές, Πέρσα Κουμούτση,

εκδ. Ψυχογιός, 2011, 

της Αμαλίας Ρούβαλη

Αυτό είναι το 5ο μυθιστόρημα της Πέρσας Κουμούτση. Αφιέρωσε μέχρι σήμερα 4 στην πατρίδα όπου γεννήθηκε, την Αίγυπτο, και τώρα περνάει στα πάτρια. Ποια, όμως, πάτρια; Η Πέρσα Κουμούτση πατάει γερά πάνω σε τρεις κουλτούρες: Στην Ελληνική της, αλλά της διασποράς, με όσα αυτό συνεπάγεται, στην μικρασιατική της και στην αραβική της Αιγύπτου.

Τις φέρει και τις τρεις’ κάποτε μία υπερισχύει αλλά οι άλλες δύο βρίσκονται πάντα από πίσω, τρέφοντας τα μετόπισθεν του ψυχισμού της και εφοδιάζοντάς την με άφθονο υλικό για μυθοπλασία. Τούτη τη φορά αφήνει τη μεσογειακή Αλεξάνδρεια και τις όχθες του Νείλου για τα παράλια της Μικρασίας. Στήνει το σκηνικό της στη Θεσσαλονίκη τα χρόνια μετά την καταστροφή του ’22 και ξεκινάει το ταξίδι, διατρέχοντας άλλοτε γοργά άλλοτε σε αργά πλάνα-σεκάνς τις δεκαετίες της Ελληνικής κοινωνίας φτάνοντας στο σχεδόν σήμερα, υπό το φως των κοσμοϊστορικών γεγονότων ολόκληρου περίπου του 20ου αιώνα.

Οι Χάρτινες Ζωές είναι γερά υφασμένο μυθιστόρημα χαρακτήρων, τόσο γυναικείων, όσο και ανδρικών. Τ ρεις είναι, λοιπόν, οι κύριοι γυναικείοι χαρακτήρες: η δωρική, με τα χρόνια, μορφή της Μαριάνθης, η οποία μεταφέρθηκε νέα κοπέλλα από το θερμοκήπιο της τρυφηλής ζωής της εύπορης οικογένειάς της στη Σμύρνη στις προσφυγικές κακουχίες της Θεσσαλονίκης στην δεκαετία του ’20. Η μαχήτρια του ΕΑΜ Μέλπω που αποδρά στο Λένινγκραντ και γίνεται Βικτωρία και η κόρη της Ανθή, καρπός του έρωτά της στη Ρωσία, που καλύπτει μικροαστικά με το γάμο της με τον γιο της Μαριάνθης, Βαγγέλη. Εμφανίζονται εδώ δορυφορικά οι ανδρικοί χαρακτήρες, τους οποίους η συγγραφέας πλάθει το ίδιο αδρά, προικίζοντάς τους με ενδιαφέροντα στοιχεία.

Η Πέρσα Κουμούτση χαρίζει στοιχεία συνέχειας σε συμπεριφορά και στάση ζωής όχιμόνο στους γυναικείους αλλά και στους αντρικούς της ήρωες.Η συγγραφέας συνθέτει με μαεστρία ένα πολυεπίπεδο μυθιστόρημα που οι αρετές του γίνονται εμφανείς στην προσεκτική ανάγνωση. Με χρονισμούς που υπηρετούν λειτουργικά τον μύθο. Η Πέρσα Κουμούτση δεν εμπλέκεται συναισθηματικά στις περιπέτειες των ηρωϊδων και των ηρώων της, λες και αρνείται από θέση να συμπάσχει. Στέκει στην απέναντι άκρη και τους παρατηρεί μακροσκοπικά και με ψύχραιμο μάτι να πάσχουν και να σώζονται ή να μην σώζονται. Αυτή η αντιμετώπιση στη γραφή των ιστοριών προσθέτει βάθος και σασπένς στο μυθιστόρημα, χαρίζοντάς μας συνεχείς μικρές ανατροπές που συγκρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον μας.

Μεταξύ άλλων, εισάγει το θέμα της σχέσης μαθήτριας-καθηγητή, προσφιλές στη λογοτεχνία. Στην προκειμένη περίπτωση, η Κουμούτση το χρησιμοποιεί ως πρόσχημα για να θέσει εδώ το ζήτημα του άνισου έρωτα μεταξύ του μεγαλύτερου de factο σε ηλικία καθηγητή, κλειδοκράτορα της γνώσης και στον έρωτα και της καθ’ όλα μαθήτριας, στη γνώση γενικά και στην εμπειρία του έρωτα, ειδικότερα.

Σαν μικρογραφία οικογενειακής saga, οι Χάρτινες Ζωές είναι ζωές αδύναμες και φτενές σαν το χαρτί, ζωές αχνά αποτυπωμένες στο χαρτί, ζωές που κόβουν σαν ξυράφι, καθώς το χαρτί, ισχυρές, σαν το χαρτί που τις διαιωνίζει χωρίς, ίσως, να βιωθούν, εντέλει, μη-ζωές;

Δύο είναι τα θέματα που αναδύονται ανάγλυφα από τις Χάρτινες Ζωές: πραγματωμένος ή ανεκπλήρωτος έρωτας και η έννοια της ελευθερίας των σύγχρονων γυναικών στο σκέπτεσθαι, το πράττειν και δημιουργείν, το αυτεξούσιο της ύπαρξής τους, δηλαδή. Κατ’ επέκτασιν, η φενάκη και τα εμπόδια των πολιτικο-κοινωνικών συνθηκών, οι δια γυμνού οφθαλμού ορατές διαφορές στην ψυχοσύνθεση των δύο φύλων. Η Πέρσα Κουμούτση στοχάζεται πάνω στα ερείπια αλλοτινών βίων γυναικών, στις επιρροές από την Ιστορία πάνω στις ζωές τους, καθώς τις ζουν και δεν τις ζουν.

Φτάνοντας στο σήμερα, η εγγονή Ανθή αποφασίζει να τα παίξει όλα για όλα και ν’ ακολουθήσει τον μοναδικό δρόμο που της είχε απομείνει, πριν να είναι οριστικά αργά. Τον δρόμο προς την ελευθερία, σπάζοντας όλα τα οικογενειακά, αταβιστικά, πολιτιστικά και επινοημένα, εν πολλοίς, δεσμά.

Τα σπάει και για τις δύο προγόνους της και για λογαριασμό τους. Αποδίδοντας δικαιοσύνη. Το σημαντικότερο, χαρίζοντας δικαίωση στις ματαιωμένες ζωές της γιαγιάς και της μητέρας της. Είναι ο μοναδικός τρόπος λύτρωσης και των τριών.

Για να ανατρέψει η συγγραφέας το δικό της ως τώρα μότο: «το ανεκπλήρωτο παραμένει αναπόδραστο».

Στάλινγκραντ, Antony Beevor,

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΓΚΟΒΟΣΤΗ (2011)

του Στάθη Κομνηνού

Με συνέχει από καιρό μια βαθιά πεποίθηση : αν κάτι παρουσιάζει ενδιαφέρον για να ασχοληθεί κανείς και να δαπανήσει χρόνο διαβάζοντας μια επική ιστορική αφήγηση, αυτό δεν μπορεί να είναι άλλο, κατά βάθος και ουσιωδώς, από το γεγονός ότι σε κάθε τέτοιο επικό ιστορικό γεγονός, συγκεφαλαιώνονται κατά τρόπο αποκαλυπτικό τα οντολογικά θεμέλια της ανθρώπινης υπόστασης και, ως εκ τούτου, η μελέτη αυτών των γεγονότων της Ιστορίας, διαυγάζει βαθύτατες πνευματικές πτυχές του ανθρώπινου είναι.Το έξοχο βιβλίο του δοκιμότατου και πολυγραφότατου Antony Beevor «ΣΤΑΛΙΝΓΚΡΑΝΤ»,των εκδόσεων ΓΚΟΒΟΣΤΗΣ, σε μετάφραση Κωνσταντίνου Κρίτση, αφηγείται με πληρότητα το επικό γεγονός της μάχης του Στάλινγκραντ, που έπαιξε αποφασιστικό ρόλο στο να γυρίσει η ζυγαριά στον Β΄Παγκόσμιο Πόλεμο.Το βιβλίο παρουσιάζει αρτιότητα τόσο εκδοτικά όσο και στην πραγμάτευση του θέματος.Το προτείνω θερμότατα στον έλληνα αναγνώστη, με την προτροπή να σκαλίσει, κάτω από το συνταρακτικό επικό γεγονός, τις βαθιές ανθρωπολογικές αλήθειες που μύχια τον αφορούν και φωτίζουν γόνιμα την περιπέτειά του στον κόσμο.  

ΜΕΛΕΤΕΣ ΣΤΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ του 11ου-12ου αιώνα , ALEXANDER KAZHDAN

ΕΚΔΟΣΕΙΣ Δ.Ν.ΠΑΠΑΔΗΜΑΣ (2011)

του Στάθη Κομνηνού

Άνθρωποι από λέξεις, Γιάννης Ευσταθιάδης,

εκδ. Μελάνι, 2011, 

του Γιώργου Βέη

Το ακοίμητο μάτι του συγγραφέα

Άφθονα αποσπάσματα ενός ημερολογίου βλεμμάτων, μαθηματικές λύσεις ζητημάτων διατροφής, περιθωριακές σημειώσεις φανατικού μουσικολόγου εν πλήρη εγκεφαλική δράσει, εκτεταμένη προβολή του Μότσαρτ αλλά και του Σούμαν, κεφάλαια και παράγραφοι αναποτελεσματικών ερώτων, αυτοβιογραφικά, αληθοφανή ή επινοημένα, περιστατικά δίπλα σε πασίγνωστες ή μη εκφάνσεις μειζόνων Διδασκάλων της δημιουργικής γραφής, όπως είναι π. χ. ο Χόρχε Λουίς Μπόρχες και ο Γουάλας Στήβενς, λεπτομερέστατοι κατάλογοι διαφόρων ειδών ατομικής χρήσης, εμπλοκή τεχνικών των περιώνυμων Μ.Μ.Ε, εκτιμήσεις φιλοσοφικής υφής, ανακατατάξεις θεματικών υλικών, προσφυγή σε μινιμαλιστικές μεθοδολογίες, αλλά και ευάριθμες, έμμεσες πλην σαφέστατες μνείες των αναλόγων τρόπων συρραφής κειμένων από τον απρόβλεπτο υφολογικά και όχι μόνον Georges Perec, η Σκέψη /Ταξινόμηση του οποίου έχει μεταφραστεί δεξιοτεχνικά από τη Λίζυ Τσιριμώκου (εκδόσεις Άγρα), συναποτελούν τα πρωτεύοντα εξωτερικά και εσωτερικά στοιχεία της ταυτότητας αυτού του βιβλίου. Ο Γιάννης Ευσταθιάδης έχει προ πολλού θεωρηθεί δικαίως, μεταξύ άλλων, μάστορας της περιεκτικής κατάθεσης ουσιών ενός δεδηλωμένου αναστοχαστικού βίου. Στα προηγηθέντα, ευθύβολα από κάθε άποψη πεζογραφήματά του, π. χ. στην Πορσελάνη (2008), τον Καθρέφτη (2010) και στα Γραμμένα φιλιά (2006), από τις εκδόσεις «Ύψιλον» και τα τρία, ο λόγος κομίζει και υποστηρίζει την διηγητική έκπληξη, εμπεδώνει την ανώτερη αισθητική αξία και προβάλλει επαρκώς το νόημα των εσωτερικών αναδράσεων του κατά κανόνα ανήσυχου από πνευματική άποψη εγώ.

Αναζητώντας τα απώτερα αίτια και αιτιατά των κρισιμότερων περιόδων τους, τόσο η γραφή, όσο και η ίδια η ζωή εξετάζουν από κοινού τα των οίκων των, τονίζοντας όπου δει προσηκόντως τις αποφασιστικές εκείνες λεπτομέρειες που τις διαμορφώνουν διαλεκτικά ως τέτοιες. Τα τρία αφηγήματα του τομιδίου, τιτλοφορούμενα «Ο Έψιλον Έρως», «Η σαρδέλα θα κολυμπήσει στην κονσέρβα» και «Δον Ιωάννης» αντιστοίχως, συνιστούν συνοπτικές εφαρμογές της σημασιοσυντακτικής στρατηγικής του συγγραφέα, ο οποίος έμαθε πολύ καλά στο πεδίο μάλιστα της απαιτητικής σύνθεσης, πώς να ταξινομεί τις φέτες των επιμόνων, παγίων φαινομένων, τα οποία τον προκαθορίζουν μάλιστα ως σκεπτόμενη οντότητα. Χωρίς να χάνει από τα μάτια του ούτε μια στιγμή τη γραμμή, η οποία χωρίζει την πραγματικότητα από την υπερπραγματικότητα, ο Γιάννης Ευσταθιάδης παρακολουθεί την πορεία του κόσμου και τις πλάνες του, εμφανώς αποστασιοποιημένος από τα περιρρέοντα πλέγματα των συμβάσεων, των αυταπατών και των οδυνηρών ψευδών, που θέλουν να καταστήσουν την αυτοτελή, δηλαδή πολυτιμότατη Ύπαρξη σκέτο αριθμό. Προσανατολισμός εν ολίγοις της γραφής προς τον αστερισμό και της Βιρτζίνια Γουλφ. Εννοώ: « αλίμονο, η θεία αγαθότητα δε μένει ικανοποιημένη ∙ με μια απότομη κίνηση κλείνει το παραπέτασμα ∙ σ΄ ένα καταιγισμό από χαλάζι κρύβει τους θησαυρούς της, και τους κομματιάζει, τους σκορπίζει, τόσο που να φαίνεται αδύνατο ν’ αποκτήσουν ξανά την αταραξία τους ή να συνθέσουμε από τα θραύσματά τους ένα τέλειο σύνολο ή να διαβάσουμε στα σκορπισμένα κομμάτια τις καθαρές λέξεις της αλήθειας». (Βλ. Στο Φάρο, μετάφραση: Άρης Μπερλής, εκδόσεις Κρύσταλλο, 1982).

Η μουσική πράξη, η ανωτέρα των τεχνών κατά τον Αρθούρο Σοπενχάουερ, συνιστά σταθερό συν τοις άλλοις επαρκέστατο δείκτη αναφορών και αυτοαναφορών, εμφανώς ή και αφανώς ακόμη. Η δε άγρυπνη οικολογική συνείδηση και η ευρύτατη κινηματογραφική παιδεία του συγγραφέα συμβάλλουν κατά τρόπο καθόλα αποτελεσματικό στην όλη κειμενική παραγωγή.

Ιράκ. Το ολίσθημα του Τσώρτσιλ, Christopher Catherwood

  ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΓΚΟΒΟΣΤΗ (2011)  

του Στάθη Κομνηνού

Η Ιστορία είναι ο απολύτου κύρους μάρτυρας, πως τα γεωπολιτικά συμφέροντα των εκάστοτε υπερδυνάμεων καθορίζουν θεμελιωδώς τη μοίρα των μικρότερων Κρατών, που ουσιαστικά τελούν υπό εξάρτηση και κηδεμονία. Κοινότοπο θα μου πείτε. Σωστά. Ωστόσο, στο καλογραμμένο και ευανάγνωστο βιβλίο του Christopher Catherwood«ΙΡΑΚ το ολίσθημα του Τσώρτσιλ», των εκδόσεων ΓΚΟΒΟΣΤΗΣ,σε μετάφραση Φωτεινής Λεβεντάκου, παρουσιάζεται ανάγλυφα μια δεύτερη, εκπληκτικότερη, κοινοτοπία που φέρει τα τραυματικά σημάδια τής τραγικότητας και παραδοξότητας : η μοίρα αυτών των Κρατών διαμορφώνεται, ανεξαιρέτως, από…καθ’ύλην άσχετους και βαθύτατα αδαείς πολιτικούς που, ως συνεπείς αναλφάβητοι γι αυτή καθεαυτή τη φύση των Κρατών που διαμορφώνουν, πλάθουν κρατικά ή παντός άλλου είδους εκτρώματα και υπονομεύουν το μέλλον των μεταγενέστερων με τις θανάσιμες παθογένειες που αυτοί δημιούργησαν.Αυτό περιγράφει έξοχα ο C.Catherwood για την περίπτωση του Ιράκ και σχολιάζει διαφωτιστικά : «Όταν ο Τσώρτσιλ δημιούργησε αυτό το κράτος, δεν ήξερε τη διαφορά ανάμεσα σε έναν Σουνίτη και σε έναν Σιίτη».Το βιβλίο δείχνει πώς βάζοντας η αυτοκρατορική Αγγλία δια του υπουργού της των Αποικιών Τσώρτσιλ στο γεωπολιτικό «μπλέντερ» Σουνίτες, Σιίτες, Κούρδους, σπέρνει το κόμμα Μπάαθ και φτιάχνει το φυτώριο για να βλαστήσει ο Σαντάμ Χουσείν και η Ιρανική κρίση του…21ου αιώνα. Το βιβλίο παρουσιάζει παράπλευρο ενδιαφέρον για το ελληνικό αναγνωστικό κοινό, καθότι υπάρχουν αναφορές τού βρετανικού πολιτικού παρασκηνίου για την ελληνική μικρασιατική περιπέτεια (σελ 84 κ.ε.).   

ΣΥΜΜΑΧΙΑ Ρούσβελτ-Στάλιν-Τσώρτσιλ, Jonathan Fenby

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΓΚΟΒΟΣΤΗ (2011)  

του Στάθη Κομνηνού

Μέσα από μια εύρυθμη, ευανάγνωστη και με αμεσότητα γραφή, που εξασφαλίζει την αναγνωστική απόλαυση στον βιβλιόφιλο, το βιβλίο του Jonathan Fenby«ΣΥΜΜΑΧΙΑ Ρούσβελτ-Στάλιν-Τσώρτσιλ», των εκδόσεων ΓΚΟΒΟΣΤΗΣ, σε μετάφραση Φωτεινής Λεβεντάκου, εξιστορεί τις διασκέψεις -μυστικές και μη - των τριών αυτών ηγετών, οι οποίες έλαβαν χώρα στα πλαίσια του Β΄Παγκοσμίου Πολέμου.Ο αναγνώστης, τραβώντας το παρασκηνιακό παραπέτασμα του τότε, μπορεί να ακούσει φράσεις, οι οποίες, άνετα, θα μπορούσαν να κολλήσουν στα χείλια πολιτικών ταγών και «σωτήρων» του τώρα, στα παρασκηνιακά περιθώρια των συναντήσεων κορυφής τους. Όπως η δια στόματος του «συμμάχου» Τσώρτσιλ : «Σε ό,τι αφορά στη Βρετανία και τη Ρωσία, πώς θα σας φαινόταν να αποκτούσατε κυριαρχία 90 τοις εκατό επί της Ρουμανίας και εμείς αντίστοιχα 90 τοις εκατό επί της Ελλάδας, και να μοιραζόμασταν 50-50 τη Γιουγκοσλαβία ;» (σελ.409) Φράση-μνημείο απαθούς κυνικότητας (και υπάρχουν πολλές ανάλογες στο βιβλίο), που θα πρέπει αφού τη διαβάσουν οι αναγνώστες -και αυτός είναι κυρίως ο λόγος που συστήνω πρόθυμα το βιβλίο- να την εγχαράξουν με πύρινα γράμματα στο νου τους και να είναι αμετάπειστα καχύποπτοι, όταν ακούν μέσα από τα...«ανεξάρτητα και πλουραλιστικά ΜΜΕ» για σωτήριες διασκέψεις, συνόδους κορυφής και άλλα ηχηρά παρόμοια. Συμμαχικές λυκοφιλίες του 1945. Περασμένα ξεχασμένα; Καθόλου. Σύγχρονα και με καρμπόν επαναλαμβανόμενα.