Μενού    Οδηγίες υποβολής    Στήλες    Αρχεία    Βιβλιομεζέδες    Σύνδεσμοι    Η οικοδέσποινα    Επικοινωνία       

 

 

Διαβάστε επίσης:

Όμφακες εισίν & Τα κάναμε ρόιδο & Δαμόκλειος Σπάθη

 

Αν η γλώσσα ήταν δέντρο...

Η ιστορία μιας φράσης από τη Μαρία Παπαμαργαρίτη

 

 

 

Φοβού τους Δαναούς και δώρα φέροντες

 

           

  Χειρόγραφη μινιατούρα του δούρειου ίππου στο                           Ο Λαοκόων και οι γιοι του - Μουσείο του Βατικανού

   χειρόγραφο Vergilius Romanus στην Αινειάδα του

  Βιργίλιου.Αρχές του 5ου αιώνα

 

είναι η μετάφραση στα Ελληνικά της παροιμιώδους φράσης Timeo Danaos et dona ferentes που λέγεται δια στόματος Λαοκόοντος στο στίχο 49 της Αινειάδας, έργου του Βιργιλίου.

Σύμφωνα με τη μυθολογία ο Λαοκόων, ένας από τους Τρώες ιερείς του Θυμβραίου Απόλλωνα, γιος του Πριάμου ή του Αντήνορα, είχε κατά την παράδοση ασεβήσει προς τον θεό του είτε επειδή είχε παντρευτεί και είχε γίνει πατέρας, είτε επειδή είχε έρθει σε σωματική επαφή με τη σύζυγό του μπροστά στο είδωλο του θεού στον ναό. Το αποτέλεσμα της ασέβειάς του ήταν η μικρή σε μέγεθος εμπιστοσύνη από πλευράς των συμπολιτών του.

Όταν λοιπόν την ημέρα εκείνη του τελευταίου δέκατου χρόνου του πολέμου οι Τρώες είδαν ότι τα πλοία των εχθρών τους, των Ελλήνων είχαν αποπλεύσει και το μόνο που έστεκε στην παραλία τους ήταν ένα ξύλινο άλογο, ο Δούρειος Ίππος, ένιωσαν στην ολοκληρωτική τους πλειονότητα ανακούφιση μα και ενθουσιασμό για το δώρο που οι εχθροί τους είχαν αποφασίσει να τους αφήσουν, προφανώς ως δείγμα μετανοίας και υποταγής στο μεγαλείο της πόλης της Τροίας που κατάφερε και αντιστάθηκε χωρίς να αλωθεί.

Υπήρξε όμως ξαφνικά μια αντίδραση που εκφράστηκε από τη φωνή του Λαοκόοντα. Ο Βιργίλιος στην Αινειάδα μαρτυρεί τα λόγια του Equo ne credite, Teucri / Quidquid id est, timeo Danaos et dona ferentes, δηλαδή Μην εμπιστεύεστε το άλογο, Τρώες. / Οτιδήποτε κι αν είναι, φοβάμαι τους Έλληνες ακόμα κι όταν φέρνουν δώρα.

Η μυθική ιστορία μας είναι κατά βάση γνωστή. Οι Τρώες αψήφησαν τη συμβουλή του ξεγελασμένοι από τον Σίνωνα. Οργισμένος τότε ο Λαοκόων πέταξε το ακόντιό του στο ξύλινο άλογο. Εκείνη την ώρα ο θεός Ποσειδώνας, επειδή υποστήριζε τους Έλληνες, έστειλε δύο θαλάσσια φίδια και έπνιξαν τον Λαοκόοντα και τους γιούς του, Αντίφα (ή Αντιφάντη) και Θυμβραίο, εικόνα οικεία από το γλυπτό ρωμαϊκής περιόδου τριών Ροδίων καλλιτεχνών, το οποίο σήμερα βρίσκεται στο Μουσείο του Βατικανού.

Ο Δούρειος Ίππος οδηγήθηκε από την κεντρική πύλη της εισόδου στο εσωτερικό της πόλης και η άλωσή της από τους Έλληνες ολοκληρώθηκε μέσα σε ένα βράδυ. Η φράση όμως που ειπώθηκε από πλευράς του Λαοκόοντα σε μια προσπάθεια από πλευράς του να διασφαλιστεί, όσο περισσότερο είναι εφικτό, η ασφάλεια των συμπολιτών του έμεινε στο πέρασμα των αιώνων μέχρι σήμερα χωρίς αλλαγή ουσιαστική στη σημασία της.

Κάθε φορά που κάποιος βρίσκεται στη θέση του λαμβάνοντα απροσδόκητα δώρα ή παροχές, θυμάται από μόνος ή ακούγοντάς το από τους γύρω του τη φράση αυτή που μάς έχει συντροφέψει εννοιολογικά στο πέρασμα των αιώνων.

Η προσφορά ως χειρονομία έχει αποκτήσει στη διάρκεια της ανθρώπινης ιστορίας το ένδυμα της καχυποψίας. Πάντοτε στις συναναστροφές ευρύτερου πλαισίου υπήρχε προσφορά με ανταπόδοση, με κάποιο γνωστό ή συμφωνημένο τίμημα. Μόνο που στις στενότερες διαπροσωπικές σχέσεις η προσφορά άνευ όρων ή ανταλλαγμάτων είχε εξίσου δυναμική παρουσία.

Σήμερα όμως που όλοι μας μεγαλώνουμε μέσα σε ένα κλίμα αυξανόμενης θαρρείς ανάγκης να προστατευτούμε από τα κρυμμένα κίνητρα των άλλων γύρω μας, φορτωνόμαστε επίκτητα την εγωκεντρική στάση που διασφαλίζει κατά την γνώμη των πολλών την προστασία των κεκτημένων μας. Και αυτό όπως έχει αποδειχθεί από την Ιστορία είναι χρήσιμο και σοφό μια και στην παγκόσμια σκακιέρα του κόσμου τούτου του μικρού, του μέγα, πάντα υπάρχει ένα τίμημα για κάθε χάρη που προσφέρεται στη διάρκεια της εκάστοτε παρτίδας.

Οι Δαναοί αλλάζουν πρόσωπο, εθνικότητα και αρχηγούς μα πάντα ο στόχος παραμένει ουσιαστικά ίδιος: να επιτύχουν την κατάκτηση αυτού που επιθυμούν. Η επιφύλαξη λοιπόν ως πρώτη αντίδραση σε κάθε τι που προσφέρεται αμαχητί δεν είναι κακή ιδέα. Είναι αντιθέτως ο διακόπτης ασφαλείας απέναντι σε κάθε κεκαλυμμένο κίνδυνο. Μόνο που επειδή οι ακραίες συμπεριφορές δεν οδηγούν παρά μόνο σε ακραία αποτελέσματα καλό είναι να θυμόμαστε ότι οι σχέσεις δεν λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο σε παγκόσμιο και προσωπικό επίπεδο.

Πάντα θα υπάρχει η δύναμη της προσφοράς σε προσωπικό, ατομικό επίπεδο μα και η εξατομικευμένη προσφορά σε ευρύτερες ομάδες κοινωνικών συνόλων. Η ειδοποιός της διαφορά είναι αυτή που της δίνει και την δύναμη της αναλλοίωτης και ισοδύναμης παρουσίας της στη ζωή μας. Είναι η αγάπη. Είναι η ανάγκη η ανθρώπινη να γεμίζουμε από την πράξη και μόνο την ίδια, από την αίσθηση ότι προσφέρουμε στο κοινό καλό και βιώνουμε το μεγαλείο της αγάπης για τον συνάνθρωπο άρα και για τον εαυτό μας.

Ανεξαρτήτως λοιπόν των Δαναών και του φόβου τους ας μην αφεθούμε στην απώλεια της μνήμης της ψυχής μας. Της μνήμης της πρώτης αγάπης που βίωσε ερχόμενη στη ζωή. Και ας προσπαθούμε να ζούμε παρέα με την επιφύλαξη αλλά πάντα χέρι χέρι με την αγάπη.


 

Τα ίδια Παντελάκη μου, τα ίδια Παντελή μου                                                              

   

είναι η φράση της οποίας την προέλευση θα εξερευνήσουμε σήμερα. Φράση χιλιοειπωμένη από τα χείλη πολλών και ιδιαίτερα δημοφιλούς ειδικά τώρα, μια και οι τρέχουσες συγκυρίες οδηγούν τους πολίτες απανταχού στον πλανήτη να υιοθετούν μια κατά κάποιο τρόπο ηττοπαθή στάση απέναντι στα κοινωνικά δρώμενα. Έρχεται κάποια στιγμή που οι προσδοκίες κάθε συνειδητοποιημένου πολίτη συναντιούνται πρόσωπο με πρόσωπο με την επανάληψη των κακώς δρώμενων και την αδυναμία διόρθωσης, αλλαγής ή κατάργησης ολοκληρωτικής κάθε κακώς κείμενης κατάστασης.

Και όταν πια βρισκόμαστε μπροστά στη διάψευση των ελπίδων μας ότι η κατάσταση μπορεί να βελτιωθεί, όταν βλέπουμε πως το μόνο σίγουρο είναι ότι οι υποσχέσεις που εκφράζονται από πλευράς αυτών που ορίσαμε ως αρμόδιους ηγέτες μας στην κοινή πορεία προς την πρόοδο και εξυγίανσή μας, μένουν μόνο θεωρία επαναλαμβανόμενη χωρίς καμία πραγμάτωση, μένουμε πληγωμένοι, απαθείς και μονολογώντας ψιθυρίζουμε Τα ίδια Παντελάκη μου, τα ίδια Παντελή μου.

Ποιος ήταν όμως αυτός ο Παντελής που κάποτε σκόρπιζε και ο ίδιος υποσχέσεις στους κουρασμένους και αγανακτισμένους από την απραξία και παντελή έλλειψη προόδου και αλλαγής που χαρακτήριζε την κοινωνία τους, πολίτες;

Κρητική η προέλευση της φράσης. Βρισκόμαστε εν έτει 1204, χρονολογία στην οποία πραγματοποιήθηκε η κατάκτηση της Κρήτης από τους Ενετούς. Αγανακτισμένοι και απελπισμένοι οι κάτοικοι δεν παραδίδονται στην απελπισία τους μα αγωνίζονται για σύσταση οργανωμένης αντίστασης και οργάνωση των σταδιακών βημάτων τους που απαιτούνται προκειμένου να επιτύχουν την αποτίναξη του ξένου ζυγού.

Μεταξύ αυτών και ο Παντελής Αστραπογιαννάκης, πιο τολμηρός και αποφασισμένος, ο οποίος προχωρά σε πιο αποφασιστική ενέργεια. Παίρνει τα βουνά μαζί με κάποιους άλλους τολμηρούς συμπατριώτες του. Από εκεί κατέβαιναν τις νύχτες και χτυπούσαν τους κατακτητές μέσα στα κάστρα τους. Για να δίνει κουράγιο στους νησιώτες, τούς υποσχόταν ότι θα ελευθέρωναν γρήγορα την Κρήτη, χωρίς όμως στην πραγματικότητα να έχει η ομάδα του τη δύναμη οργάνωσης αλλά και την υποδομή να προχωρήσει σε μία τέτοια μεγάλης μορφής αντίσταση. Παρά ταύτα ο Παντελής κινητοποιημένος από ένα παρορμητισμό αλλά και από την εγγενή, κάθε ανθρώπου, επιθυμία δημιουργίας ελπίδων που θα μπορούσαν να αυξήσουν το θαυμασμό στο πρόσωπό του, συνέχιζε να φυτεύει στις ψυχές των συμπολιτών του την ψευδεπίγραφη ελπίδα της μόνιμης απελευθέρωσής τους.

Με το σήμερα, όμως, και με το αύριο, ο καιρός περνούσε και η κατάσταση του νησιού αντί να καλυτερεύει, χειροτέρευε. Οι Κρητικοί άρχισαν ν απελπίζονται. Μα ο Αστραπογιαννάκης δεν έχανε το θάρρος του, εξακολουθούσε να τους δίνει ελπίδες για σύντομη απελευθέρωση. Οι συμπατριώτες του, όμως, δεν τα πίστευαν πια. Όταν, λοιπόν, το ασύγκριτο εκείνο παλικάρι πήγαινε να τους μιλήσει, όλοι έλεγαν: Ξέρουμε τι θα πεις. Τα ίδια Παντελάκη μου, τα ίδια Παντελή μoυ!.

Η ιστορία είναι μια σειρά επαναλαμβανόμενων ομόκεντρων κύκλων. Πάντα υπάρχει η ώρα η κρίσιμη για κάθε λαό κατά την οποία καλείται να λάβει μέτρα αντιμετώπισης των δυσχερειών που αντιμετωπίζει. Μόνο που σήμερα πια η οποιαδ;hποτε δυσχέρεια, ανωμαλία και δυσκολία δεν αφορά ποτέ έναν μόνο λαό. Σήμερα είμαστε μάρτυρες της γνώσης ότι οποιαδήποτε αλλαγή επηρρεάζει και την πιο απόμαρκη έστω και ερημική γωνιά του πλανήτη.

Για αυτό το λόγο ειδικά σήμερα ο κάθε Παντελής που παίρνει δικαιωματικά ή μη το ρόλο του υπευθύνου οργάνωσης των μέτρων που πρέπει να ληφθούν και να τηρηθούν απαρέγκλιτα από όλους αν όντως θέλουμε να προσπαθήσουμε για το αναφαίρετο δικαίωμά μας σε μια ποιότητα ζωής, καλό θα ταν να θυμάται πως μία κενή υπόσχεση δεν προκαλεί απλώς την αδιαφορία του κόσμου αλλά ακόμα χειρότερα την σιωπηλά συμφωνημένη πορεία προς την καταστροφή του.

Και όσο για μας τους πολίτες που μένουμε θεατές των λεγομένων και πεπραγμένων κάθε Παντελή, καλό είναι να συνειδητοποιήσουμε όσο ακόμα έχουμε χρόνο ότι ο Παντελής δεν είναι μόνο αυτός που δίνει κενές υποσχέσεις αλλά πολύ χειρότερα αυτός που τις αποδέχεται απαθώς...

 


 

Αν η γλώσσα ήταν δέντρο ...θα ταν το δέντρο-θαύμα, φυλλοβόλο και αειθαλές μαζί! Αναρωτιέστε γιατί; Σκεφτείτε το. Πόσες λέξεις παλιές απορρίπτονται όπως τα κιτρινισμένα φύλλα ως μη χρηστικές; Και πόσες νέες πλάθονται; Υπήρχε η λέξη τηλεόραση χιλιάδες χρόνια πριν; Φυσικά και όχι.

Γιατί η γλώσσα ως ζωντανός οργανισμός προσαρμόζεται κάθε φορά στις ανάγκες και στο προφίλ της εποχής της, χωρίς ποτέ να χάνει την ιστορία της, αποτυπώνοντας μέσα στις τρικυμίες του εκσυγχρονισμού το μεγαλείο της ενότητας και συνέχειας του πολιτισμού μας. 

Μέσα από αυτή τη στήλη λοιπόν θα ξαναθυμηθούμε τις λέξεις/φράσεις του λόγου μας που κλείνοντας περιπαιχτικά το μάτι ξεπετάγονται από το ντουλαπάκι του χρόνου, χρωματίζοντας την καθημερινή μας επικοινωνία με το αρχικό ή παραλλαγμένο νόημά τους, θυμίζοντάς μας την αδιάσπαστη πορεία της. Πορεία χαραγμένη από την ίδια την Ελληνική φύση με μουσικότητα και ποιητική που παραμένει αδιαφιλονίκητα ζωντανή.  

 

copyright 2009-2012, Λος Άντζελες
Λογοτεχνικό Μπιστρό της Στέλλας